Lipoedeem

Hoe kun je het krijgen

Hoe ontstaat lipoedeem

De oorzaak van lipoedeem is niet bekend. Erfelijke factoren lijken een rol te spelen. Lymfoedeem veroorzaakt geen lipoedeem. Maar bij lipoedeem kan wel een lymfoedeem-component ontstaan. In dat laatste geval spreekt men van lipolymfoedeem.
Tevens blijkt bij lipoedeem vaak sprake te zijn van een minder sterk bewegingsapparaat: banden van enkels, voeten en knieën zijn zwak, er is vaak verminderde spierkracht en het ondersteunende bindweefsel is slapper. Dit kan negatieve gevolgen hebben voor een juiste of optimale houding.

Factoren die een rol spelen bij het ontstaan van lipoedeem zijn:

  • Hormonale factoren
  • Overgewicht
  • Teveel of verkeerd eten
  • Te weinig spierarbeid en/of te lang zitten of staan
  • Aanwezigheid van lymf- of veneus oedeem

Mogelijke gevolgen van lipoedeem kunnen zowel fysiek als psychisch van aard zijn. Hierboven worden alleen fysieke factoren genoemd, geen psychische. Niet iedere lipoedeempatiënte zal last hebben van de gevolgen die we hier bespreken. En je hoeft ook niet van alle gevolgen last te hebben.

Hormonale factoren

Lipoedeem blijkt in families vaker voor te komen: moeder, oma of tantes hebben ook dikke benen. Daar wordt dan wel over gezegd dat “wij nu eenmaal zo zijn gebouwd”. Het lijkt dat hormonale factoren een rol spelen en dat lipoedeem meestal tot uitdrukking komt in perioden van hormonale veranderingen: de puberteit, rond een zwangerschap of overgang.

Overgewicht

In de praktijk komt het dikwijls voor dat vrouwen niet alleen lipoedeem hebben, maar dat zij tevens lijden aan andere aandoeningen als overgewicht, obesitas, diabetes. Er wordt geschat dat 70% tot 80% van de lipoedeempatiënten overgewicht hebben. Daarnaast worden hartklachten en veneus oedeem (vocht dat zich ophoopt door een slecht functionerende bloedcirculatie) regelmatig gezien.
Dit maakt de behandeling gecompliceerd, want eerst moet worden vastgesteld welke aandoeningen bij een patiënte een rol spelen en aan welke aandoening prioriteit moet worden gegeven. Door de complexiteit van factoren kan het stellen van de diagnose soms lastig zijn.

Teveel of verkeerd eten

Een dieet luistert nauw: om een gezond gewicht na te streven moet net zoveel voedsel worden gegeten als er door het lichaam wordt verbrand. De calorische balans is hierbij erg belangrijk. Een diëtiste kan de voedingsgewoonten bespreken en helpen om een evenwicht te bereiken tussen calorie-inname en calorieverbruik. Op eigen gezag een crashdieet volgen kan schadelijk zijn voor het lichaam, de organen hebben een minimale hoeveelheid voedingsstoffen nodig om goed te kunnen functioneren.

Te weinig spierarbeid verrichten en/of te lang zitten of staan

Spieren die worden gebruikt, hebben brandstof/energie nodig. Die energie komt uit het voedsel dat gebruikt is, of er wordt ingeteerd op de vetvoorraad. Wanneer spieren weinig worden gebruikt, neemt de spiermassa af en daarmee de spierkracht. Bij lang zitten of staan worden spieren weinig gebruikt. Er wordt geschat dat lipoedeempatiënten gemiddeld 30% minder spierkracht hebben. Minder spierkracht leidt tot inactiviteit. Daarnaast is het lymfsysteem volledig afhankelijk van de spierpompfunctie voor het afvoeren van vocht. Het risico bestaat dat veneus oedeem en/of lymfoedeem ontstaan door afname van de (spier)pompfunctie.

Aanwezigheid van veneus of lymfoedeem

Minder spierkracht leidt tot afname van de pompfunctie van het lymfsysteem. Helaas is het lichaam zo gebouwd dat er meer vet afgezet wordt in het weefsel wanneer de lymfstroom vertraagd is. Hierdoor verergert het lipoedeem; de patiënt komt in een negatieve spiraal.

Bronnen:
Lymfoedeem in de Praktijk, R.J. Damstra

Laatst bijgewerkt: 15 juni 2016
Lipödem und Cellulitis - sowie andere Erkrankungen des Fettgewebes, R.H.K. Strößenreuther